🧠 PHP ile Regular Expression (Regex): Desenlerle Veri Doğrulama Rehberi

Web uygulamalarında kullanıcıdan alınan verileri doğrulamak veya metin içinde belirli bir kalıbı bulmak isteriz.
İşte tam bu noktada Regular Expression (Regex) devreye girer.

PHP’de regex, metinlerde arama, eşleşme, doğrulama ve değiştirme işlemlerinde kullanılan güçlü bir araçtır.
Bu yazıda regex’in mantığını, PHP’de nasıl kullanıldığını ve pratik örnekleri öğreneceğiz. 🚀

🔹 1. Regular Expression (Regex) Nedir?

Regex, “regular expression” yani düzenli ifade anlamına gelir.
Metinlerde belirli desenleri tanımlamak için kullanılır.

Örneğin:

• Bir e-posta adresi doğru formatta mı?

• Bir telefon numarası 10 haneli mi?

• Metin “php” kelimesini içeriyor mu?

Bunların hepsi regex ile kolayca kontrol edilir.

⚙️ 2. PHP’de Regex Nasıl Kullanılır?

PHP’de regex işlemleri için genellikle şu fonksiyonlar kullanılır:

Regex deseni her zaman / işaretiyle başlar ve biter.

Örnek:

<?php
$metin = "Ben PHP öğreniyorum.";
if (preg_match("/PHP/", $metin)) {
    echo "Metin içinde 'PHP' geçti!";
}
?>

Çıktı:

Metin içinde 'PHP' geçti!

🔸 3. Regex Desen Temelleri

🧩 4. Örnek 1: Email Doğrulama

<?php
$email = "metin@example.com";

if (preg_match("/^[a-z0-9._-]+@[a-z0-9.-]+\.[a-z]{2,4}$/i", $email)) {
    echo "✅ Geçerli e-posta adresi!";
} else {
    echo "❌ Geçersiz e-posta!";
}
?>

Açıklama:

• ^ → başlangıç

• [a-z0-9._-]+ → kullanıcı adı kısmı

• @ → zorunlu “@” işareti

• [a-z0-9.-]+ → alan adı

• \. → nokta

• [a-z]{2,4} → uzantı (ör. com, net, org)

• $ → bitiş

📱 5. Örnek 2: Türk Telefon Numarası Doğrulama

<?php
$tel = "05321234567";

if (preg_match("/^0[0-9]{10}$/", $tel)) {
    echo "✅ Geçerli telefon numarası!";
} else {
    echo "❌ Geçersiz numara!";
}
?>

Açıklama:

• ^0 → 0 ile başlamalı

• [0-9]{10} → ardından 10 rakam gelmeli

• $ → bitiş

🔢 6. Örnek 3: Sadece Sayı Kontrolü

<?php
$deger = "12345";

if (preg_match("/^[0-9]+$/", $deger)) {
    echo "✅ Sadece sayıdan oluşuyor!";
} else {
    echo "❌ Geçersiz karakter var!";
}
?>

🔡 7. Örnek 4: Sadece Harf (Türkçe Karakterler Dahil)

<?php
$isim = "Metin Demir";

if (preg_match("/^[a-zA-ZçÇğĞıİöÖşŞüÜ\s]+$/u", $isim)) {
    echo "✅ Geçerli isim formatı!";
} else {
    echo "❌ Geçersiz karakter içeriyor!";
}
?>

Açıklama:

• \s → boşluk karakterine izin verir

• u → UTF-8 desteği (Türkçe karakterler için şart)

🧮 8. Örnek 5: Şifre Güvenlik Kontrolü

Şifre en az 8 karakter, bir büyük harf, bir küçük harf, bir rakam ve bir özel karakter içermeli.

<?php
$sifre = "Php@2025";

if (preg_match("/^(?=.*[a-z])(?=.*[A-Z])(?=.*\d)(?=.*[@$!%*?&])[A-Za-z\d@$!%*?&]{8,}$/", $sifre)) {
    echo "✅ Şifre güçlü!";
} else {
    echo "❌ Şifre zayıf!";
}
?>

Açıklama:

• (?=.*[a-z]) → en az bir küçük harf

• (?=.*[A-Z]) → en az bir büyük harf

• (?=.*\d) → en az bir sayı

• (?=.*[@$!%*?&]) → özel karakter

• {8,} → en az 8 karakter

🔍 9. Örnek 6: URL Kontrolü

<?php
$url = "https://www.example.com";

if (preg_match("/^(https?:\/\/)?(www\.)?[a-z0-9.-]+\.[a-z]{2,6}(\/[a-zA-Z0-9#?&=.-]*)*$/", $url)) {
    echo "✅ Geçerli URL!";
} else {
    echo "❌ Geçersiz URL!";
}
?>

✂️ 10. Örnek 7: Metin Değiştirme (preg_replace())

<?php
$metin = "Bugün hava kötü ama yarın güzel olacak.";
$yeni = preg_replace("/kötü/", "güzel", $metin);
echo $yeni;
?>

Çıktı:

Bugün hava güzel ama yarın güzel olacak.

🔠 11. Örnek 8: Kelimeleri Bölme (preg_split())

<?php
$metin = "PHP, JavaScript, Python, C#";
$kelimeler = preg_split("/,\s*/", $metin);
print_r($kelimeler);
?>

Çıktı:

Array ( [0] => PHP [1] => JavaScript [2] => Python [3] => C# )

🧾 12. preg_match_all() ile Tüm Eşleşmeleri Bulma

<?php
$metin = "PHP, JavaScript ve PHP harika diller.";
preg_match_all("/PHP/", $metin, $sonuclar);
print_r($sonuclar);
?>

Çıktı:

Array ( [0] => Array ( [0] => PHP [1] => PHP ) )

🧠 13. Regex Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

✅ Desenlerin başına ve sonuna / eklemeyi unutma.
✅ i bayrağı → büyük-küçük harf duyarsız arama yapar.
✅ u bayrağı → UTF-8 (Türkçe karakterler) desteği sağlar.
✅ Karmaşık desenlerde yorum satırları veya regex101.com gibi test araçlarını kullan.

💡 14. PHP Regex Bayrakları (Modifiers)

🏁 Sonuç

Regex, PHP’de veri doğrulama ve metin işleme için en güçlü araçlardan biridir.
İster bir e-posta doğrulama, ister şifre kontrolü, ister veri temizleme işlemi yap;
regex ile bunu birkaç satır kodla çözebilirsin. ⚡

Özet:

• 🔍 preg_match() → arama

• ✂️ preg_replace() → değiştirme

• 📚 preg_match_all() → tüm eşleşmeleri bul

• 🧩 preg_split() → metni parçala

Regex ilk başta karmaşık görünse de pratik yaptıkça vazgeçilmez hale gelir. 💪