← Blog'a Don

PHP Dersleri

PHP Sabitleri (Constants): Kapsamlı Rehber

5 ay once • 5 ay once • #102

PHP’de sabit (constant), tanımlandıktan sonra değeri değiştirilemeyen isimlendirilmiş bir değerdir. Konfigürasyonlar, sihirli sayılar (magic numbers) ve proje genelinde değişmeyecek metin/sayısal değerler için idealdir.

1) Sabit Nasıl Tanımlanır?

`const` ile

Derleme (parse) zamanında değerlendirilir.
Sadece üst seviye (global kapsam) veya sınıf içinde kullanılabilir.


<?php
const SITE_ADI = "MetinDemir";
const MAX_DENEME = 5;

// PHP 5.6+
const API = [
  'url' => 'https://api.example.com',
  'timeout' => 30,
];

`define()` ile

Koşul blokları içinde dahi çağrılabilir.
PHP 7.0+ ile skaler; PHP 7.0/7.1+ sürümlerinde dizi sabitler de tanımlanabilir.


<?php
define('VERSIYON', '1.2.0');
define('BAGLANTI', [
  'host' => 'localhost',
  'port' => 3306,
]);

Not: define('AD', 'deger', true) ile büyük/küçük harf duyarsız sabit tanımı PHP 8.0 itibarıyla kaldırıldı. Sabit isimleri büyük harf konvansiyonuyla yazın.

2) Sabitlere Erişim, Kontrol ve Dinamik Kullanım


<?php
echo SITE_ADI;             // MetinDemir
echo VERSIYON;             // 1.2.0

// Var mı?
if (defined('SITE_ADI')) {
  // ...
}

// İsmi string olan sabite dinamik erişim
echo constant('VERSIYON'); // 1.2.0

Sabitler global kapsamda görünür; fonksiyon içinde de aynı isimle erişebilirsiniz.

3) Sınıf Sabitleri

Sınıf içinde const kullanılır ve :: ile çağrılır. PHP 7.1+ ile erişim belirleyici (public/protected/private) verilebilir; PHP 8.1+ ile final sınıf sabitleri desteklenir.


<?php
class Depo {
  public const KAPASITE = 100;
  protected const BIRIM = 'adet';
  final public const SURUM = '2.0';
}

echo Depo::KAPASITE; // 100

4) Sihirli Sabitler (Magic Constants)

Derlendiği yere göre değer alan, PHP’nin sağladığı yerleşik sabitler:

Sabit	Örnek Değer / Açıklama
`__FILE__`	`/var/www/index.php`
`__DIR__`	`/var/www`
`__LINE__`	Bulunduğu satır numarası
`__FUNCTION__`	Fonksiyon adı
`__CLASS__`	Sınıf adı
`__METHOD__`	Sınıf + metod adı
`__TRAIT__`	Trait adı
`__NAMESPACE__`	Namespace adı
`ClassName::class`	Tam nitelikli sınıf adı stringi

5) İsim Alanları (Namespaces) ve İçe Aktarma


<?php
namespace App\Config;
const LOG_DOSYASI = 'app.log';

// Başka dosyada:
use const App\Config\LOG_DOSYASI;
echo LOG_DOSYASI;

6) `const` mı, `define()` mı? — Karşılaştırma

Özellik	`const`	`define()`
Kullanım yeri	Global veya sınıf içinde	Çoğu yerde, koşul içinde de
Değerlendirme zamanı	Derleme zamanı	Çalışma zamanı
Dizi sabit	PHP 5.6+	PHP 7.0/7.1+
Görünürlük (sınıfta)	public/protected/private (7.1+)	—
Final sınıf sabiti	8.1+	—

Öneri: Sınıflarda const, global konfigürasyonlarda ise çoğunlukla const tercih edin; koşula bağlı tanım gerekiyorsa define() kullanın.

7) Yerleşik Yararlı Sabitler


<?php
echo PHP_VERSION;        // Örn: 8.3.1
echo PHP_INT_MAX;        // Mimariye göre maksimum integer
echo DIRECTORY_SEPARATOR; // Windows: \  —  Linux/macOS: /
echo PHP_OS_FAMILY;      // 'Windows', 'Linux', 'Darwin'...

8) En İyi Uygulamalar (Best Practices)

Adlandırma: BÜYÜK_HARF_VE_ALTTIRE kullanın (örn. CACHE_SURESI).
Tek Sorumluluk: Sadece değişmeyecek değerleri sabit yapın.
Merkezileştirme: Proje genel sabitlerini config/constants.php gibi tek noktada toplayın.
Sınıf Sabitleri: Domain’e özgü sabit değerleri ilgili sınıflara koyun (örn. Siparis::DURUM_TASLAK).
Sihirli Sayılardan Kaçının: Anlamı açık sabit adları tercih edin (86400 yerine BIR_GUN_SANIYE).

9) Kısa Örnek: Konfigürasyon ve Kullanım


<?php // config/constants.php
const UYGULAMA_ADI = 'PHP Dersleri';
const BIR_GUN_SANIYE = 24 * 60 * 60;
const DOSYA_YOLU = __DIR__ . DIRECTORY_SEPARATOR . 'dosyalar';


<?php // index.php
require __DIR__ . '/config/constants.php';

echo UYGULAMA_ADI . " hoş geldiniz!\n";
sleep(BIR_GUN_SANIYE / 24); // 1 saat
echo "Klasör: " . DOSYA_YOLU;

Sonuç

Sabitler, projenizin okunabilirliğini, bakımını ve güvenilirliğini artırır. Doğru yerde const/define() kullanıp sabitleri anlamlı isimlerle merkezi hâle getirirseniz, kod tabanınız çok daha sürdürülebilir olur.